24 lip 10 sygnałów – że warto umówić dziecko do neurologopedy
Rozwój mowy każdego dziecka przebiega w indywidualnym tempie. Niektóre dzieci zaczynają mówić wcześniej, inne potrzebują nieco więcej czasu. Istnieją jednak objawy, których nie warto tłumaczyć wyłącznie tym, że „dziecko jeszcze się rozgada”.
Wczesna konsultacja neurologopedyczna pozwala ocenić rozwój mowy, komunikacji, rozumienia, funkcji oralnych oraz sposobu przyjmowania pokarmów. Nie zawsze oznacza konieczność rozpoczęcia terapii. Czasami wystarczy instruktaż dla rodziców, wskazanie odpowiednich zabaw lub zaplanowanie kontroli po kilku miesiącach.
Poniżej przedstawiamy 10 sygnałów, które mogą wskazywać, że warto skonsultować rozwój dziecka z neurologopedą.
1. Dziecko nie reaguje na swoje imię
Dziecko powinno stopniowo uczyć się kierowania uwagi w stronę osoby, która je woła. Jeśli często nie reaguje na imię, mimo że słyszy inne dźwięki, warto przyjrzeć się jego sposobowi komunikowania się i nawiązywania kontaktu.
Brak reakcji na imię może mieć różne przyczyny. Nie zawsze oznacza poważne zaburzenie, jednak wymaga sprawdzenia słuchu oraz oceny rozwoju komunikacji społecznej.
2. Dziecko nie nawiązuje kontaktu wzrokowego
Kontakt wzrokowy jest jednym z elementów komunikacji. Nie musi być długi i intensywny, ale dziecko powinno spoglądać na twarz rodzica, szczególnie podczas zabawy, wspólnego działania, proszenia o pomoc lub dzielenia się emocjami.
Niepokój może budzić sytuacja, w której dziecko rzadko patrzy na drugą osobę, nie śledzi jej reakcji lub sprawia wrażenie, jakby wolało bawić się całkowicie samodzielnie.
3. Dziecko nie używa gestów
Gesty pojawiają się wcześniej niż pierwsze słowa i są bardzo ważnym etapem rozwoju komunikacji.
Warto skonsultować dziecko, jeśli nie pokazuje palcem, nie macha na pożegnanie, nie wyciąga rąk, gdy chce być podniesione, nie kiwa głową na „tak” i „nie” albo nie przynosi przedmiotów, aby pokazać je rodzicowi.
Szczególnie istotny jest gest wskazywania palcem. Dziecko używa go nie tylko po to, aby coś dostać, ale również po to, aby podzielić się zainteresowaniem, na przykład pokazać rodzicowi psa, samochód lub zabawkę.
4. Dziecko nie gaworzy lub gaworzenie jest bardzo ubogie
Gaworzenie jest ważnym przygotowaniem do mówienia. Niemowlę eksperymentuje z dźwiękami, powtarza sylaby i ćwiczy pracę języka, warg oraz żuchwy.
Jeśli dziecko po ukończeniu około 6–9 miesięcy nie wydaje różnorodnych dźwięków, nie powtarza sylab takich jak „ma-ma”, „ba-ba” czy „da-da” lub wcześniej gaworzyło, ale przestało, warto zgłosić się na konsultację.
5. Dziecko nie mówi pierwszych słów
Pierwsze świadomie używane słowa pojawiają się zazwyczaj około pierwszego roku życia. Nie każde brzmienie musi być od razu idealne. Ważne, aby dziecko używało określonego dźwięku lub uproszczonego słowa zawsze w odniesieniu do tej samej osoby, rzeczy albo sytuacji.
Konsultacja neurologopedyczna jest wskazana, gdy dziecko w wieku około 18 miesięcy nie używa żadnych słów lub posługuje się jedynie krzykiem, płaczem i prowadzeniem dorosłego za rękę.
6. Dwulatek nie łączy słów
Około drugiego roku życia dziecko zaczyna łączyć słowa w proste wypowiedzi, takie jak:
„mama daj”
„tata chodź”
„jeszcze sok”
„nie chcę”
„auto jedzie”
Jeśli dwulatek nie tworzy prostych połączeń wyrazowych, używa tylko kilku pojedynczych słów lub porozumiewa się głównie gestami, warto ocenić jego rozwój językowy.
Nie należy czekać do trzeciego lub czwartego roku życia z nadzieją, że dziecko samo nadrobi trudności.
7. Dziecko nie rozumie prostych poleceń
Rozwój mowy obejmuje nie tylko mówienie, ale również rozumienie.
Niepokojące może być, gdy dziecko ma trudność z wykonaniem prostych poleceń odpowiednich do wieku, takich jak:
„daj piłkę”,
„usiądź”,
„przynieś buty”,
„pokaż, gdzie jest kot”,
„włóż klocek do pudełka”.
Warto zwrócić uwagę, czy dziecko rozumie wypowiedź bez dodatkowego wskazywania palcem, pokazywania lub wykonywania gestu przez osobę dorosłą.
Trudności z rozumieniem mowy mogą wpływać na zachowanie, rozwój słownika, naukę i funkcjonowanie dziecka w grupie.
8. Mowa dziecka jest bardzo niewyraźna
Dzieci w trakcie rozwoju mogą upraszczać słowa, zamieniać głoski i mieć trudność z wypowiadaniem dłuższych wyrazów. Z wiekiem ich mowa powinna jednak stawać się coraz bardziej zrozumiała.
Konsultacja jest wskazana, jeśli:
- rodzice często nie rozumieją dziecka,
- osoby spoza najbliższej rodziny niemal w ogóle nie rozumieją jego wypowiedzi,
- dziecko opuszcza wiele głosek lub sylab,
- mówi głównie samogłoskami,
- wypowiedzi są krótkie i bardzo uproszczone,
- dziecko złości się, ponieważ nie może zostać zrozumiane.
Neurologopeda oceni, czy trudności wynikają z etapu rozwojowego, nieprawidłowej pracy narządów mowy, problemów słuchowych czy innych czynników.
9. Dziecko stale oddycha przez usta
Oddychanie przez usta może wpływać nie tylko na zdrowie, ale również na rozwój mowy, zgryzu, pozycję języka oraz napięcie mięśniowe w obrębie twarzy.
Warto skonsultować dziecko, jeśli często ma otwartą buzię, śpi z otwartymi ustami, chrapie, ma trudność z oddychaniem przez nos, nadmiernie się ślini lub jego język spoczywa nisko, pomiędzy zębami.
W takiej sytuacji może być potrzebna również konsultacja laryngologiczna lub ortodontyczna.
10. Dziecko ma trudności z jedzeniem, gryzieniem lub połykaniem
Neurologopeda zajmuje się nie tylko rozwojem mowy, ale również funkcjami związanymi z przyjmowaniem pokarmów.
Konsultacja jest wskazana, gdy dziecko:
- często się krztusi lub dławi,
- ma trudność z ssaniem,
- je bardzo długo,
- nie radzi sobie z gryzieniem i żuciem,
- akceptuje wyłącznie gładkie pokarmy,
- długo przetrzymuje jedzenie w jamie ustnej,
- wypycha pokarm językiem,
- ma trudność z piciem z kubka,
- nadmiernie się ślini,
- odmawia pokarmów o określonej konsystencji.
Trudności w karmieniu mogą być związane między innymi z napięciem mięśniowym, budową jamy ustnej, skróconym wędzidełkiem języka, nadwrażliwością sensoryczną lub nieprawidłowym wzorcem połykania.
Dodatkowym sygnałem alarmowym jest utrata wcześniej nabytych umiejętności
Jeśli dziecko wcześniej używało słów, gestów, nawiązywało kontakt, reagowało na imię, a następnie przestało to robić, nie należy czekać.
Utrata wcześniej nabytych umiejętności zawsze wymaga konsultacji ze specjalistą i pogłębionej diagnostyki.
Czy trzeba czekać na skierowanie?
Na prywatną konsultację neurologopedyczną nie jest wymagane skierowanie. Rodzic może zgłosić się zawsze wtedy, gdy coś w rozwoju dziecka budzi jego niepokój.
Nie trzeba również czekać, aż dziecko osiągnie określony wiek. Neurologopeda może oceniać już niemowlęta, szczególnie w przypadku trudności z karmieniem, ssaniem, oddychaniem, napięciem mięśniowym lub budową jamy ustnej.
Jak wygląda konsultacja neurologopedyczna?
Przebieg konsultacji zależy od wieku dziecka i zgłaszanych trudności. Zazwyczaj obejmuje:
- szczegółowy wywiad z rodzicem,
- obserwację spontanicznej zabawy i komunikacji,
- ocenę rozumienia mowy,
- ocenę sposobu porozumiewania się,
- analizę zasobu słownictwa i budowania wypowiedzi,
- ocenę artykulacji,
- ocenę budowy i sprawności narządów mowy,
- sprawdzenie sposobu oddychania, gryzienia i połykania,
- przekazanie rodzicom zaleceń do pracy w domu.
Po konsultacji rodzic otrzymuje informację, czy rozwój dziecka przebiega prawidłowo, czy wskazana jest obserwacja, dalsza diagnostyka lub rozpoczęcie terapii.
Wczesna konsultacja daje dziecku większą szansę na skuteczne wsparcie
Rodzic nie musi samodzielnie oceniać, czy trudności są „wystarczająco poważne”. Jeśli coś niepokoi Cię w rozwoju mowy, komunikacji, karmieniu lub funkcjonowaniu dziecka, warto skonsultować swoje obserwacje ze specjalistą.
Wczesne rozpoznanie trudności pozwala szybciej wdrożyć odpowiednie działania i zapobiegać narastaniu problemów w kolejnych etapach rozwoju.
W gabinetach Melodia Mowy prowadzimy konsultacje i diagnozy neurologopedyczne dzieci w Krakowie oraz Myślenicach. Zakres spotkania jest zawsze dostosowany do wieku, potrzeb i możliwości dziecka.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej diagnozy neurologopedycznej, audiologicznej ani lekarskiej.