Terapia miofunkcjonalna – wsparcie prawidłowych funkcji (oddychania, połykania, artykulacji)

Na czym polega nieprawidłowe połykanie?

W prawidłowym wzorcu połykania język współpracuje z podniebieniem, a mięśnie warg i brody nie powinny wykonywać nadmiernej pracy. W przypadku nieprawidłowego połykania język może przesuwać się do przodu, napierać na zęby albo wsuwać się między łuki zębowe.

Nieprawidłowy wzorzec połykania może być widoczny zarówno podczas jedzenia i picia, jak i przy przełykaniu śliny. Niekiedy towarzyszy mu napinanie warg, marszczenie brody lub poruszanie całą głową.

Terapia miofunkcjonalna pomaga stopniowo budować świadomość ułożenia języka oraz wypracowywać bardziej funkcjonalny sposób połykania. Ćwiczenia są dobierane indywidualnie i dostosowane do wieku oraz możliwości pacjenta.

Terapia miofunkcjonalna a leczenie ortodontyczne

Terapia miofunkcjonalna może stanowić ważne uzupełnienie leczenia ortodontycznego. Jeżeli język stale napiera na zęby, znajduje się między łukami zębowymi lub pacjent oddycha przez usta, nieprawidłowe wzorce funkcjonalne mogą utrudniać osiągnięcie albo utrzymanie efektów leczenia.

Współpraca logopedy miofunkcjonalnego z ortodontą może być wskazana:

• przed rozpoczęciem leczenia ortodontycznego;
• w trakcie noszenia aparatu;
• po zakończeniu leczenia;
• przed planowanym zabiegiem dotyczącym wędzidełka języka;
• po zabiegu, zgodnie z indywidualnymi zaleceniami.

Terapia nie zastępuje leczenia ortodontycznego. Jej zadaniem jest usprawnienie funkcji, które mogą mieć znaczenie dla przebiegu leczenia i stabilizacji osiągniętych rezultatów.

Terapia miofunkcjonalna a wada wymowy

Nieprawidłowa praca języka może wpływać na sposób realizowania głosek. Dotyczy to szczególnie głosek wymagających precyzyjnego ułożenia języka, między innymi: „s”, „z”, „c”, „dz”, „sz”, „ż”, „cz”, „dż”, „t”, „d”, „n”, „l” oraz „r”.

Jeżeli język w spoczynku znajduje się między zębami albo nadmiernie napiera na zęby, jego nieprawidłowa pozycja może pojawiać się również podczas mówienia. W takiej sytuacji tradycyjne ćwiczenia artykulacyjne mogą być niewystarczające. Konieczna może być równoległa praca nad funkcjami prymarnymi, pozycją spoczynkową i prawidłowym miejscem artykulacji.

Plan terapii jest zawsze dostosowywany do rozpoznanych trudności. Terapia miofunkcjonalna nie zastępuje terapii wad wymowy, ale w uzasadnionych przypadkach może stanowić jej istotny element.

Jak wygląda diagnoza miofunkcjonalna?

Pierwsze spotkanie rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu. Pytania mogą dotyczyć rozwoju dziecka, sposobu karmienia, rozszerzania diety, oddychania, snu, przebytych zabiegów, leczenia laryngologicznego i ortodontycznego oraz występujących nawyków.

Podczas diagnozy logopeda może ocenić między innymi:

• budowę i funkcjonowanie narządów mowy;
• ruchomość języka, warg i żuchwy;
• pozycję spoczynkową języka;
• sposób domykania warg;
• tor oddechowy;
• sposób połykania;
• gryzienie i żucie;
• napięcie mięśni w obrębie twarzy;
• wymowę;
• funkcjonalne znaczenie budowy wędzidełka języka;
• występowanie kompensacji i nieprawidłowych nawyków.

W razie potrzeby pacjent może otrzymać zalecenie konsultacji u laryngologa, ortodonty, stomatologa, fizjoterapeuty lub innego specjalisty. Przykładowo, jeżeli oddychanie przez nos jest utrudnione, przed utrwalaniem prawidłowego toru oddechowego należy ustalić i – jeśli jest to możliwe – usunąć przyczynę niedrożności.

Jak przebiega terapia miofunkcjonalna?

Program terapii jest ustalany indywidualnie. Może obejmować:

• rozwijanie świadomości ułożenia języka, warg i żuchwy;
• usprawnianie języka i warg;
• pracę nad koordynacją mięśni ustno-twarzowych;
• naukę prawidłowej pozycji spoczynkowej;
• ćwiczenia domknięcia warg;
• pracę nad oddychaniem przez nos po potwierdzeniu drożności dróg oddechowych;
• wypracowanie prawidłowego sposobu połykania;
• usprawnianie gryzienia i żucia;
• eliminowanie nieprawidłowych nawyków;
• utrwalanie nowych wzorców w codziennych sytuacjach;
• terapię artykulacyjną, jeśli występuje wada wymowy.

Istotnym elementem są krótkie, ale regularne ćwiczenia wykonywane w domu. Sam udział w spotkaniach z terapeutą zwykle nie wystarcza do zmiany nawyku, który był utrwalany przez wiele miesięcy lub lat.

Tempo osiągania efektów zależy między innymi od przyczyny trudności, wieku pacjenta, jego możliwości współpracy, regularności ćwiczeń oraz współwystępujących problemów zdrowotnych lub ortodontycznych.

Czy terapia miofunkcjonalna jest przeznaczona wyłącznie dla dzieci?

Nie. Z terapii miofunkcjonalnej mogą korzystać dzieci, młodzież i osoby dorosłe.

U dorosłych wskazaniem do konsultacji może być między innymi nieprawidłowa pozycja spoczynkowa języka, oddychanie przez usta, trudności z połykaniem, wada wymowy albo przygotowanie funkcjonalne do leczenia ortodontycznego lub zabiegu w obrębie wędzidełka języka.

Możliwość prowadzenia terapii zależy nie tylko od wieku, lecz także od umiejętności rozumienia poleceń, świadomego kontrolowania ułożenia narządów oraz systematycznego wykonywania zaleconych ćwiczeń.